Od narodnih priča do globalnog fenomena: Istorija i značenje srpske reči koju koristi ceo svet

U svakodnevnoj komunikaciji sve je izraženije prisustvo stranih reči i izraza, što je trend koji se ne zadržava samo u Srbiji, već je prisutan i u drugim zemljama Balkana. Često se stiče utisak da se domaći jezički izrazi postepeno potiskuju pod uticajem engleskog jezika i savremenog internet žargona.

Ipak, zanimljivo je da među brojnim stranim rečima koje su ušle u upotrebu postoji i jedan obrnut primer. Radi se o reči poreklom sa prostora Srbije koja je vremenom postala deo gotovo svih svetskih jezika. Njeno poreklo vezuje se za stare priče, narodna verovanja i folklor, u kojima su se generacijama prenosile priče o mrtvima koji se vraćaju među žive.

Poreklo i značenje reči „vampir“

Reč "vampir" vodi poreklo od starijih oblika poput "upir", koji se dovodi u vezu sa staroslovenskim jezičkim korenima. U verovanjima starih Slovena postojala je ideja da se osobe koje nisu sahranjene na odgovarajući način mogu vratiti iz mrtvih i naštetiti živima.

Takva verovanja bila su deo šireg sistema narodnih običaja i strahova koji su se prenosili usmenim putem. Smatralo se da "nemirni mrtvaci" mogu ugroziti zajednicu, pa su postojali i posebni rituali zaštite i postupanja sa telima za koja se sumnjalo da bi mogla "ustati".

U srednjovekovnim zapisima ovakvi običaji se pominju već od 13. veka, a slični tragovi nalaze se i u kasnijim pravnim dokumentima. Među njima se često navodi i Dušanov zakonik iz 1349. godine, u kojem se indirektno spominju mere protiv pretnji iz ovog tipa narodnih uverenja.

Prvi zapisi u zapadnoj Evropi

Jedan od prvih slučajeva koji je privukao pažnju zapadne javnosti potiče iz 1725. godine. Tada su austrijske novine izveštavale o događajima vezanim za Petra Blagojevića, srpskog hajduka iz jednog sela.

Nakon njegove smrti, u selu je zabeležen niz smrtnih slučaja među stanovništvom, a pojedini meštani tvrdili su da im se pokojnik pojavljivao noću i izazivao smrt. Ove priče brzo su se proširile i izazvale strah među lokalnim stanovništvom.

Pixabay

Zbog sve jačih sumnji i verovanja, seljani su odlučili da otvore njegov grob. Prema tadašnjim zapisima, telo je izgledalo neočekivano očuvano, što je dodatno podstaklo uverenje da je reč o neobičnoj pojavi.

Austrijski zvaničnik koji je prisustvovao događaju zabeležio je da je telo bilo gotovo netaknuto, a u nekim izveštajima navodi se i prisustvo tragova "sveže krvi", što je u to vreme tumačeno kao potvrda narodnih verovanja.

Od narodnog verovanja do globalnog mita

Vremenom je priča o vampiru iz slovenskog folklora prešla granice regiona i postala deo evropske, a kasnije i svetske kulture. Iz narodnih predanja prešla je u književnost, a zatim i na film, televiziju i savremenu popularnu kulturu.

Danas se vampir više ne posmatra kao deo verovanja, već kao mitološki i umetnički motiv koji se koristi u različitim žanrovima. Ipak, njegovo poreklo i dalje ostaje zanimljivo lingvističko i kulturno pitanje koje pokazuje kako se jedna reč iz lokalne tradicije može proširiti širom sveta.

BONUS VIDEO:

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi