Naselje u Srbiji staro 6.800 godina krije veliko iznenađenje: Bilo je gotovo dvostruko veće nego što se mislilo

Naselje Opovo Ugar-Bajbuk u današnjoj Vojvodini bilo je znatno veće nego što su arheolozi ranije pretpostavljali, a nova istraživanja ukazuju i na relativno male razlike u materijalnom bogatstvu među njegovim stanovnicima.

Reč je o kasnoneolitskom naselju povezanom sa vinčanskom kulturom, čiji su ostaci već bili istraživani tokom 1980-ih. Tada je procenjeno da se naselje prostiralo na oko pet hektara i da je u njemu živelo približno 200 ljudi.

Nova istraživanja nemačko-srpskog tima, sprovedena od 2022. do 2024. godine, značajno su promenila te procene.

Naselje se prostiralo na više od devet hektara

Istraživači su koristili geomagnetna snimanja, prikupljali površinske nalaze, bušili tlo i sproveli nova radiokarbonska datiranja. Zahvaljujući tim metodama, bez potrebe za velikim iskopavanjima, uspeli su da otkriju mnogo precizniju sliku nekadašnjeg naselja.

Utvrđeno je da je Opovo zauzimalo više od devet hektara, odnosno gotovo dvostruko veću površinu nego što se ranije smatralo.

Na lokalitetu je identifikovano između 180 i 220 objekata koji se tumače kao kuće, dok se procenjuje da je broj stanovnika u periodu najveće naseljenosti mogao da pređe 700.

Glavna faza naseljavanja sada se datira između približno 4850. i 4725. godine pre nove ere. To ukazuje i na nešto duži period kontinuiranog života na lokalitetu nego što su pokazivala ranija istraživanja.

Stanovnici su organizovali velike zajedničke radove

Posebno zanimljiv deo istraživanja odnosi se na način organizovanja zajednice.

Arheolozi su registrovali čak pet rovova koji su u različitim fazama okruživali naselje. Izgradnja takvih objekata zahtevala je angažovanje velikog broja ljudi i određeni stepen organizacije.

Istraživači, međutim, nisu pronašli dokaze koji bi ukazivali na prinudni rad. To otvara mogućnost da su veliki zajednički poslovi bili organizovani kroz saradnju članova zajednice, a ne kroz strogo hijerarhijski sistem.

Analiza veličine kuća pružila je još jedan važan podatak.

Razlike između objekata nisu bile velike, što prema istraživačima ukazuje na relativno nizak nivo nejednakosti u materijalnom bogatstvu. Ekonomske razlike su verovatno postojale, ali za sada nema pokazatelja da su dovele do izražene društvene stratifikacije.

Nova tehnologija promenila sliku staru četiri decenije

Opovo je prvi put detaljnije istraživano pre oko 40 godina. Tadašnje metode dale su osnovnu sliku naselja, ali savremene tehnologije omogućile su arheolozima da istraže mnogo širi prostor bez klasičnih velikih iskopavanja.

Geomagnetna istraživanja pokazala su gde se ispod površine nalaze kuće, rovovi i druge strukture, dok su uzorci iz tla i radiokarbonska analiza pomogli da se preciznije utvrde periodi naseljavanja.

Istraživači sada razlikuju najmanje dve faze razvoja Opova. Najpre je naselje zauzimalo oko 4,3 hektara, a zatim se proširilo na novu površinu. Promene u sistemu rovova ukazuju na to da se naselje tokom vremena širilo i menjalo svoju organizaciju.

Zašto je naselje napušteno?

Jedno od pitanja na koje istraživanje još nema konačan odgovor jeste razlog zbog kojeg je Opovo napušteno.

Naselje je prestalo da bude aktivno oko 4725. godine pre nove ere, ali naučnici za sada ne mogu pouzdano da utvrde da li su tome doprineli ekološki, ekonomski ili društveni faktori.

Novo istraživanje Opova zato ne menja samo procenu veličine jednog drevnog naselja. Ono pruža i nove podatke o tome kako su zajednice vinčanske kulture organizovale prostor, zajednički rad i svakodnevni život.

Studiju su objavili istraživači Univerziteta u Kilu, Narodnog muzeja u Pančevu, Muzeja Vojvodine i Univerziteta Kalifornije u Berkliju u časopisu "Archaeologia Austriaca".

BONUS VIDEO

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi