Dobrotvor koji je mnogo učinio za Srbe sa druge strane Save: Ko je bio Toša Apostolović?

21.09.2021

09:58

0

U 20. delu priče o zadužbinarima, čija istorija datira još iz srednjeg veka, portal 24sedam piše o čoveku koji je sredinom 18. veka važio za jednog od na

Dobrotvor koji je mnogo učinio za Srbe sa druge strane Save: Ko je bio Toša Apostolović?
Facebook/GO Zemun

Bežeći od Turaka, sredinom 18. veka u Zemun dospeva tek stasali mladić Teodor Toša Apostolović. Veoma brzo je sa svoja dva brata počeo da se bavi trgovinom i postao je jedan od najbogatijih Zemunaca tog vremena.

Naime, Teodor Toša Apostolović rođen je 1745. u Solunu. Kada su se Austrijanci povukli iz Beograda, u Zemun je, između 1765. i 1770. godine, sa njima prešao i Toša, Srbin iz Južne Srbije, koji nije hteo da ostane pod Turcima.

Pročitajte još

Neki hroničari kažu da je bio grčkog porekla i da mu je ime bilo Teodoros Apostolos, koje je dolaskom promenio. Bio je voskar, fabrikant sapuna i sveća, te je tako zahvaljujući trgovačkom umeću zaradio veliko bogatstvo.

Zemun je od male varošice, za samo nekoliko decenija, postao veliko trgovačko mesto gde su se mešali nemački, srpski, cincarski, jevrejski, turski, kao i mnogi drugi jezici.

U poslednjim decenijama 18. veka, Toša Apostolović je kao ugledni trgovac izabran za jednog od gradskih otaca, a Zemun je od varošice sa 2.700 stanovnika izrastao u gradić od čak 6.000 stanovnika.

To je i period kada se formira deo Zemuna danas poznat kao Gornja varoš, gde utočište nalaze Srbi koji su pred odmazdom Turaka izbegli iz Istočne i Centralne Srbije posle sloma Kočine krajine.

Vikipedija/Zlatomir Bacic

Toša se tada okreće dobrotvornom radu, pomažući bez pitanja svima onima kojima je pomoć bila potrebna. Velika sredstva poklanja crkvi, prvo kroz rad crkvenoj opštini, a potom i naručivanjem ikona za pravoslavne crkve koje se grade u Zemunu.

Njegova najveća zadužbina je Crkva svetog arhangela Gavrila, izgrađena u zemunkom Gradskom parku, gde se nalazi i dan danas.

Crkva svetog arhangela Gavrila

Kako bi se sprečilo širenje bolesti i zaraza, u Zemunu je sredinom 18. veka formiran jedan od četiri karantina na granici Austrije i Turske.

U želji da zaraženima obezbedi mesto za molitvu, Toša Apostolović, tada već predsednik Crkvene opštine, šalje zahtev austrijskim vlastima da o sopstvenom trošku izgradi pravoslavnu kapelu od tvrdog materijala na mestu postojeće od dasaka.

Zahtev je ubrzo prihvaćen i 1786. godine niče Crkva svetog arhangela Gavrila.

Kako bi se dodatno obezbedila sigurnost onih u delu van karantina, crkva je bila podeljena zidom od tvrdog materijala visine jedan metar, na koji se do visine krova nastavljao stakleni zid.

Unutrašnjost kapele više puta je ukrašavanja i renovirana, a zanimljivo je da je neke od ikona izradio slikar Nikola Apostolović, Tošin sin, dok su ikonstas oslikali zemunski ikonopisci Dimitrije Bratoglić i Konstantin Lekić.

Posle gašenja karantina, 1872. i uređenja Gradskog parka, crkva vremenom gubi značaj. Posle Prvog svetskog rata ustupljena je ruskim imigrantima.

Tošin bunar, Facebook/Beograd iz drugog ugla

U sastav Srpske pravoslavne crkve vraćena je 1972. godine, a poslednja obnova izvršena je 1986. godine. Odlukom Svetog arhijerejskog sabora SPC, 1990. godine je uz crkvu formiran ženski manastir.

Pročitajte još

Toša se upokojio 1810. godine i sahranjen je na Zemunskom groblju.

Zaveštanjem je imanje i vinograd na kome se nalazio čuveni Tošin bunar ostavio otečestvu i zemunskoj crkvenoj opštini.

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam