Rak pluća odnosi 5.000 života godišnje u Srbiji: Zašto skrining nije dovoljan u borbi protiv raka pluća

U Srbiji svake godine od raka pluća oboli gotovo 7.000 ljudi, dok više od 5.000 izgubi život od ove bolesti. U nastojanju da se promeni takva poražavajuća statistika, Srbija je postala prva zemlja na zapadnom Balkanu koja je uvela organizovani skrining za rano otkrivanje raka pluća.

Rana dijagnoza kroz skrining program pacijentima daje realnu šansu za izlečenje, navodi se u saopštenju Udruženja za borbu protiv raka pluća „Punim plućima“. Kako se ističe, organizovani skrining jasno potvrđuje značaj pravovremene dijagnostike i njen potencijal da značajno unapredi ishode lečenja najčešćeg i najsmrtonosnijeg maligniteta.

Ipak, praksa pokazuje da deo pacijenata kod kojih je karcinom pluća otkriven zahvaljujući skriningu i dalje nema pristup savremenim terapijama. Lečenje se u velikom broju slučajeva i dalje zasniva isključivo na hemoterapiji, jednom od najstarijih sistemskih pristupa u onkologiji.

Program organizovanog skrininga, koji se sprovodi od novembra 2024. do kraja 2025. godine na Klinici za plućne bolesti Univerzitetskog kliničkog centra Srbije, obuhvatio je oko 4.000 građana iz rizičnih grupa. Kod nešto više od 100 osoba karcinom pluća otkriven je u početnom stadijumu, kada su šanse za uspešno lečenje znatno veće.

Predstavnica Udruženja „Punim plućima“ Olja Ćorović istakla je da je suština programa da se bolest otkrije na vreme i da se pacijentima odmah omogući odgovarajuća terapija.

– Veoma smo zadovoljni dosadašnjim rezultatima programa ranog otkrivanja raka pluća. Posebno nas raduje što je skrining, pored Vojvodine i Beograda, započet i u Kragujevcu. Na to smo ponosni i zahvalni Ministarstvu zdravlja na svim naporima koje ulaže – navela je Ćorovićeva.

S druge strane, kako je dodala, veliki broj pacijenata se udruženju obraća zbog nedostupnosti savremenih terapija.

– Mnogi i dalje kao jedinu opciju imaju samo hemoterapiju. To se odnosi na obolele od skvamoznog i sitnoćelijskog karcinoma pluća, pacijente sa metastatskim nesitnoćelijskim karcinomom pluća, kako sa čestim tako i sa retkim genetskim mutacijama, ali i na obolele od nesitnoćelijskog karcinoma pluća u trećem stadijumu bolesti – objasnila je ona.

Ćorovićeva je naglasila da za sve ove podtipove raka pluća u regionu i Evropi postoje savremene terapije, ali da one još nisu dostupne pacijentima u Srbiji.

– Prošle godine imali smo sastanak sa predstavnicima RFZO i dobili uveravanja da će se ovo pitanje uskoro rešavati. Očekujemo proširenje indikacija i stavljanje savremenih lekova na pozitivnu listu, kako bi i ove grupe pacijenata dobile adekvatno lečenje. Suština ranog otkrivanja jeste da bolest uhvatimo na vreme i odmah omogućimo odgovarajuću terapiju, a ne da se, kao pre više od decenije, lečenje svodi isključivo na hemoterapiju – rekla je Ćorovićeva.

Karcinom pluća se kod oko 70 odsto pacijenata otkriva tek u metastatskom stadijumu, kada su mogućnosti lečenja znatno ograničene. Razlog leži u tome što su prvi simptomi, poput kašlja, zamora ili otežanog disanja, nespecifični i često se pripisuju bezazlenim stanjima, naročito kod pušača.

Dodatni problem predstavljaju faktori rizika kao što su pušenje, zagađenje vazduha i nedovoljna informisanost o značaju preventivnih pregleda, što dodatno otežava pravovremeno postavljanje dijagnoze.

Medikalni onkolog i načelnik Odeljenja medikalne onkologije u KBC Bežanijska kosa Zoran Andrić upozorio je da su maligne bolesti kompleksne i da će, prema svetskim projekcijama, do 2035. godine rak postati vodeći uzrok smrtnosti, ispred kardiovaskularnih bolesti.

– To je posledica starenja stanovništva, načina života, ali i kasnog otkrivanja. Zato je skrining ključan. Države koje sprovode skrining za rak dojke, debelog creva i grlića materice imaju znatno veći procenat ranog otkrivanja i znatno bolje ishode lečenja. Srbija je još u početnoj fazi razvoja ovih programa. Rak pluća i dalje je vodeći uzrok smrti među malignim tumorima, pre svega zbog kasnog otkrivanja i nedostupnosti inovativnih terapija – rekao je Andrić.

On je posebno istakao značaj imunoterapije, koja danas predstavlja standard u lečenju metastatskog karcinoma pluća, ali je u Srbiji dostupna samo delu pacijenata u prvoj liniji terapije.

Prema njegovim rečima, najnovije studije pokazuju da imunoterapija daje značajne rezultate i u ranijim stadijumima bolesti, jer može smanjiti rizik od povratka bolesti, naročito kada se primenjuje pre operacije (neoadjuvantno) ili nakon operacije (adjuvantno), često u kombinaciji sa hemoterapijom.

Organizovani skrining za rak pluća ima potencijal da napravi značajnu razliku, kako u ranom otkrivanju bolesti, tako i u stopi preživljavanja obolelih. Stručnjaci naglašavaju da je izuzetno važno da se građani odazovu skriningu, jer se na taj način karcinom može dijagnostikovati u fazi kada je operacija još moguća.

Iskustva iz regiona i Evrope pokazuju da ranije otkrivanje bolesti i veća dostupnost inovativnih terapija direktno utiču na bolji kvalitet i produženje života pacijenata.

Bonus video:

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi