Ovo je srpska najskuplja novčanica: Čudna priča o partizanu, čiji lik, i posle 80 godina, ne prestaje da intrigira

U jeku Drugog svetskog rata, dok su borbe još trajale, u Italiji je stvaran vizuelni identitet buduće države - Demokratske Federativne Jugoslavije. U aprilu 1944. godine umetnik i partizan Đorđe Andrejević Kun, na predlog Ivana Milutinovića, tadašnjeg poverenika za narodnu privredu u Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ), započeo je izradu idejnog rešenja za prve posleratne novčanice nove Jugoslavije.

Za model partizana koji će krasiti te novčanice poslužio je devetnaestogodišnji Milivoj Rodić, politički komesar komande mesta u Martin Brodu. Rodić je u to vreme bio teško ranjen i oboleo od tuberkuloze, čekajući evakuaciju u Italiju na lečenje. Njegov put vodio je od Medenog Polja kod Livna do Barija, gde je najpre bio smešten u savezničku bolnicu, a zatim poslat na oporavak u selo Cozzana.

U blizini vile u kojoj su bili smešteni ranjenici okupljala se tada elita jugoslovenskih kulturnih i političkih ličnosti u izgnanstvu - slikar Đuro Tiljak, arhitekta Nikola Dobrović, pesnik Vladimir Nazor, političar Josip Smodlaka, kao i sam Đorđe Andrejević Kun. Upravo tu je nastala ideja da mladi Rodić pozira za lik partizana koji će ući u istoriju.

Kun je jednog dana zamolio Rodića da mu pozira. Dao mu je englesku pušku, rekao da je prebaci preko ramena i sedi mirno dok ga crta. Pre nego što je počeo, umetnik ga je u šali upitao da li je praznoveran - prethodna dvojica boraca koje je slikao poginuli su na frontu. Rodić se samo nasmejao i odgovorio: - Samo ti slikaj. Nema smrti bez sudnjeg dana.

Kad je crtež bio gotov, Kun mu je poverio tajnu - upravo je naslikao predložak za prve novčanice nove Jugoslavije. Mladić je obećao da će čuvati poverenje, i svoju ulogu modela otkrio tek nakon rata.

Novčanice su kasnije štampane u Sovjetskom Savezu i postepeno puštane u opticaj kako su jedinice NOVJ oslobađale teritorije. Na njima se nalazio lik partizana sa karabinom preko ramena - zapravo portret Milivoja Rodića. U procesu štampe engleska puška sa poziranja zamenjena je karabinom jugoslovenske proizvodnje.

Rodić se krajem oktobra 1944. godine vratio u oslobođenu zemlju, ali se nikada više nije susreo sa Kunom. Nastavio je vojnu karijeru u Jugoslovenskoj narodnoj armiji i dogurao do čina pukovnika.

Lik Milivoja Rodića krasio je novčanice Demokratske Federativne Jugoslavije iz 1944. godine u apoenima od 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500 i 1000 dinara, kao i novčanicu Federativne Narodne Republike Jugoslavije od 500 dinara iz 1946. godine - zauvek ostajući simbol partizanskog otpora i novog početka države koja je tek nastajala.

 

 

Bonus video

 

 

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi