Život posle apokalipse: Mutirane gljive iz Černobilja mogu da spasu ljude?!

Gljive pronađene na mestu nuklearne katastrofe u Černobilju izgleda da se hrane radijacijom. Da li bismo ih jednog dana mogli koristiti da zaštitimo astronaute od kosmičkog zračenja?

U maju 1997. godine, Neli Ždanova je ušla u jedno od najradioaktivnijih mesta na planeti - napuštene ruševine nuklearne elektrane u Černobilju - i shvatila da tamo nije sama.

Po tavanima, zidovima i unutrašnjosti metalnih kanala kroz koje prolaze električni kablovi, crna buđ zauzela je prostor za koji se smatralo da je potpuno neprijateljski prema životu.

U šumama i poljima oko elektrane, vukovi i divlje svinje ponovo su se razmnožili u odsustvu ljudi. Ali i danas postoje tačke s ekstremno visokim nivoima radijacije, usled materijala izbačenog iz reaktora tokom eksplozije.

Istraživanja Ždanove pokazala su da se hife crne buđi ponašaju kao biljke koje rastu ka suncu - samo što se ove gljive "okreću" ka jonizujućem zračenju.

Credit: AA/ABACA / Abaca Press / Profimedia

 

Ova buđ, sastavljena od više vrsta gljivica, radila je nešto neverovatno. Nije se samo naselila jer su radnici napustili elektranu. Ždanova je ranije u uzorcima zemljišta otkrila da gljivice aktivno rastu ka radioaktivnim česticama u okolini. Sada je ustanovila da su stigle i do samog izvora zračenja, u prostorije unutar uništenog reaktora.

Uz svaki odlazak u zonu jakog zračenja, Ždanova je narušavala tadašnje shvatanje o tome kako radijacija utiče na život na Zemlji. Njeno otkriće probudilo je nadu da bi gljivice jednog dana mogle da pomažu u čišćenju radioaktivnih zona, pa čak i zaštite astronaute u svemiru.

Katastrofa koja je sve promenila

Jedanaest godina pre njenog istraživanja, rutinski bezbednosni test u reaktoru 4 doveo je do najgore nuklearne nesreće u istoriji. U ranim satima 26. aprila 1986. godine, niz grešaka u dizajnu i radu reaktora izazvao je ogromnu eksploziju i masovno oslobađanje radionuklida.

Radioaktivni jod bio je glavni uzrok smrti u prvim danima, a kasnije i povećane stope raka.

Kako bi se umanjio rizik po zdravlje, uvedena je zona isključenja od 30 km, zabranjena za javnost. Dok je ljudima zabranjen pristup, crna buđ je polako osvajala teritoriju.

Melanin - ključna tajna opstanka

Melanin, pigment koji određuje boju kože i kose kod ljudi, u gljivama je bio toliko prisutan da su njihove ćelijske membrane postale potpuno crne.

Ždanova je pretpostavila da melanin u gljivama ima zaštitnu ulogu, slično tamnoj ljudskoj koži koja amortizuje UV zračenje. Ali gljive su radile nešto više - moguće da su koristile radijaciju kao izvor energije, navodi BBC.

U jezerima oko Černobilja, žabe s tamnijom kožom imale su bolju šansu da prežive i razmnože se, zbog višeg nivoa melanina koji ih je štitio, pa je vremenom čitava populacija postala tamnija.

Kada zračenje postane hrana

Godine 2007. nuklearna naučnica Ekaterina Dadаčova sa Medicinskog koledža "Albert Ajnštajn" u Njujorku dokazala je da melanizovane gljivice brže rastu u prisustvu radioaktivnog cezija - čak 10% brže nego bez zračenja.

Njen tim je zaključio da gljive koriste energiju radijacije za metabolizam i rast.
Dadаčova je taj proces nazvala "radiosinteza".

- Energija jonizujućeg zračenja je oko milion puta jača od energije vidljive svetlosti koju koriste biljke tokom fotosinteze. Melanin bi mogao da konvertuje tu ogromnu energiju u korisnu za rast - kaže Dadаčova.

Iako je radiosinteza još uvek teorija, novija istraživanja počela su da otkrivaju konkretne biohemijske puteve i proteine koji pomažu gljivama da rastu pod zračenjem.

Od zone smrti do osvajanja svemira

Otkrića iz Černobilja navela su naučnike NASA-e da istražuju mogućnost da se gljive koriste kao živi štitovi od kosmičkog zračenja u svemirskim letelicama i bazama na drugim planetama.

Možda, baš kao što su crne gljivice kolonizovale svet bez ljudi u Černobilju, jednog dana mogu pomoći čovečanstvu da napravi prve sigurne korake na drugim svetovima.

Bonus video

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi