Dan ustanka: Kako su grčki studenti pružili otpor moćnoj vojnoj hunti (FOTO)

Na ulicama grčkih gradova protesti i sukobi sa policijom povodom zabranjenog obeležavanja Dana ustanka studenata trajali su juče tokom celog dana i večeri. Letele su kamenice, upotrebljen je suzavac, demonstranti su odbijali da odstupe, iako su kršili zabranu vlade zbog pandemije koronavirusa kojom se ne dozvoljava okupljanje veće grupe ljudi.

Ove godine dozvoljeno je samo polaganje venaca, a odluku vlade odbili su da poštuju pripadnici levičarskih partija. Aleksis Cipras je sa 50 pristalica položio venac na Politehničkom fakultetu, dok je vođa grčkih komunista Dimitris Kucumbas bio u protestnoj povorci na atinskim ulicama. Procenjuje se da je u centru Atine bilo više od 1.500 demonstranata, koje je policija pokušavala da zaustavi. Tako su se neredi sporadično tokom celog dana i u večernjim časovima nastavljali u centru Atine. Slična situacija bila je i u Solunu i u drugim gradovima, gde je policija morala da interveniše.

– Odluka da zabranimo masovne događaje i okupljanja doneta je samo da bismo zaštitili javno zdravlje u zemlji – poručio je grčki premijer Kirijakos Micotakis suočen sa optužbama levičarske i komunističke opozicije koja odluku vlade o zabrani kvalifikuje kao “autoritarnu”.

Porast smrtnih slučajeva 

Grčka poslednjih dana beleži u proseku 3.000 zaraženih dnevno, ali i zabrinjavajući porast smrtnih slučajeva. Već danima je smrtnost između 50 i 70 ljudi dnevno, dok je broj bolesnika na respiratorima dostigao cifru od 443.

Dan ustanka studenata

Dan ustanka u Atinskoj politehnici, koji se već decenijama obeležava, dogodio se u novembru 1973. godine kao masovna studentska demonstracija protiv sedmogodišnje diktature grčke vojne hunte. Ustanak je započeo 14. novembra 1973. godine, eskalirao je do otvorene pobune protiv hunte, a završio se krvoprolićem rano ujutro 17. novembra nakon niza događaja koji su započeli upadom tenka kroz vrata Politehnike.

Od 21. aprila 1967. Grčka je bila pod diktatorskom vlašću vojske, režimom koji je ukidao građanska prava, raspuštao političke stranke i proterivao, zatvarao i mučio političare i građane na osnovu njihovih političkih uverenja. 1973. vođa vojne hunte Georgios Papadopoulos preduzeo je postupak “liberalizacije” režima, koji je uključivao puštanje političkih zatvorenika i delimično ukidanje cenzure, kao i obećanja o novom ustavu i novim izborima za povratak u civilnu vlast. Opozicionari, uključujući socijaliste, dobili su tako priliku da preduzmu političku akciju protiv hunte.

Podrška vojnoj hunti stizala je i od SAD, pa je tadašnji američki potpredsednik Spiro Egnju pohvalio huntu kao “najbolju stvar koja se dogodila Grčkoj od kada je Perikle vladao u drevnoj Atini”.

Hunta, pokušavajući da kontroliše svaki aspekt politike, mešala se u studentske organizacije od 1967. godine, zabranjivanjem studentskih izbora na univerzitetima i prisilnim nametanjem neizabranih vođa studentskih unija. Ove akcije su na kraju stvorile otpor studenata protiv hunte, poput studenta geologije Kostasa Georgakisa koji je izvršio samoubistvo 1970. godine u Đenovi u Italiji kao čin protesta.

Prva masovna javna akcija protiv hunte počela je 21. februara 1973. godine, kada su studenti prava stupili u štrajk i zabarikadirali se u zgradama Pravnog fakulteta Univerziteta u Atini, zahtevajući ukidanje zakona koji je nametnuo prisilno regrutovanje “subverzivne omladine”, pošto je 88 njihovih vršnjaka prisilno moralo da pristupi vojsci. Policiji je naređeno da interveniše, a mnogi studenti su podvrgnuti policijskoj brutalnosti. Događaji na Pravnom fakultetu često se navode kao uvod u ovaj ustanak.

Među omladinom je rastao studentski pokret protiv diktatora, a policija je koristila brutalne metode i mučenja prema njima, kako bi se suprotstavila pretnjama.

14. novembra 1973. godine studenti atinske Politehnike stupili su u štrajk i započeli protest protiv vojnog režima. Njihov glavni slogan zahteva bio je: “Hleb-obrazovanje-sloboda”. Tokom drugog dana okupacije, često se naziva i dan slave, hiljade ljudi iz Atine “slilo” se kako bi podržalo studente. Zahtevi su takođe bili antiimperijalistički i anti-NATO, a glavni govornik na demonstracijama bila je Maria Damanaki, koja je kasnije postala političarka.

Ipak, 17. novembar je dan koji je ispisan u Grčkoj istoriji, kao kraj ustanka. Tog dana u ranim jutarnjim časovima vodili su se sukobi između hunte i studenata, a o brutalnosti predvodnika vlasti govori i slanje tenka koji je upao u Politehniku, gde su se nalazili studenti. Tog dana povređen je i ubijen najveći broj ljudi, ali isto tako, važi i za dan koji je označio kraj pobune, zbog čega je došlo zbog opšteg ideološkog kolapsa hunte. Kako bi se sprečio masakr,  vođu hunte Papadopoulosa su zamenili neki drugi visoki oficiri, a već u julu sledeće godine, pod pritiskom turske invazije na Kipar, vojna hunta je zbačena sa vlasti. Lideri hunte su osuđeni na doživotni zatvor, održani su slobodni izbori i u Grčkoj je konačno uspostavljena demokratija.

Najmanje 24 mrtvih, među njima i petogodišnji dečak

Zvanična istraga preduzeta nakon pada hunte saopštila je da tokom incidenata nije stradao nijedan student atinske Politehnike. Ipak, podaci studenata govore drugačije. Tvrde da je ispred Politehnike ubijeno najmanje 24 civila, a među njima su 19-godišnji Mihael Mirogianis, kojeg je navodno na smrt upucao oficir Nikolaos Dertilis, srednjoškolci Diomedes Komnenos i Alekandros Spartidis i petogodišnji dečak koji se zatekao u unakrsnoj vatri u predgrađu Zografou. Iako u istorijskim istraživanjima nije osporavan broj mrtvih, on i dalje ostaje predmet političke kontroverze.

Pročitajte još: U njega su uprte oči celog sveta: Ko je novi predsednik Perua koji ima zadatak da izvuče državu iz krize

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi