Od ivice nuklearnog rata do direktne veze: Kako je nastao "crveni telefon" između SAD i Rusije

Jedan od najpoznatijih simbola Hladnog rata, takozvani "crveni telefon" između Sjedinjenih Američkih Država i Sovjetskog Saveza, uspostavljen je kao direktna posledica Kubanske raketne krize iz oktobra 1962. godine, kada je svet bio na ivici nuklearnog rata.

Kriza je trajala od 16. do 28. oktobra 1962. godine, nakon što su američki izviđački avioni otkrili sovjetske nuklearne rakete na Kubi, svega 150 kilometara od obale Floride. Tokom dvanaest dana napetosti, komunikacija između Vašingtona i Moskve odvijala se sporim diplomatskim kanalima, što je povećavalo rizik od nesporazuma i pogrešnih procena.

Kako bi se ubuduće izbegla slična situacija, dve supersile su 20. juna 1963. godine u Ženevi potpisale Memorandum o razumevanju o uspostavljanju direktne komunikacione veze.

Sporazum su potpisale vlade predsednika Džon F. Kenedija i sovjetskog lidera Nikite Hruščova. .

Direktna linija zvanično je puštena u rad 30. avgusta 1963. godine.

 "The quick brown fox jumped over the lazy dog's back 1234567890"

Suprotno popularnom verovanju, između Bele kuće i Kremlja nije postojao crveni telefonski aparat. Prva verzija sistema koristila je teleprintere, odnosno uređaje za slanje pisanih poruka. Američki operateri slali su tekst na engleskom jeziku, dok su sovjetski prevodioci poruke prevodili na ruski i obrnuto. Smatralo se da su pisane poruke pouzdanije od telefonskog razgovora, jer smanjuju mogućnost pogrešnog razumevanja u kriznim trenucima.

Prva testna poruka poslata iz Vašingtona sadržala je poznatu rečenicu: "The quick brown fox jumped over the lazy dog's back 1234567890", koja uključuje sva slova engleske abecede i korišćena je za proveru sistema.

Tokom narednih decenija linija je više puta modernizovana. Godine 1971. uvedena je satelitska veza, a 1984. dodata je mogućnost prenosa faksimilnih poruka i dokumenata. Nakon raspada Sovjetskog Saveza 1991. godine, sistem je nastavio da funkcioniše između SAD i Ruske Federacije.

"Crveni telefon" korišćen je tokom više međunarodnih kriza, uključujući ratove na Bliskom istoku, sovjetsku intervenciju u Avganistanu, kao i tokom brojnih vojnih i političkih napetosti između Vašingtona i Moskve. Iako detalji većine komunikacija ostaju poverljivi, istoričari smatraju da je upravo postojanje direktne veze doprinelo smanjenju rizika od slučajnog izbijanja sukoba između dve najveće nuklearne sile.

Danas, više od šest decenija nakon uspostavljanja, direktna komunikaciona linija između Vašingtona i Moskve ostaje jedan od najvažnijih mehanizama za kriznu komunikaciju u međunarodnim odnosima.

Bonus video:

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi