Ko je Modžtaba Hamnei, novi vrhovni vođa Irana: Tvrdolinijaš blizak Revolucionarnoj gardi preuzeo vlast

Modžtaba Hamnei potvrđen je kao novi vrhovni vođa Irana i tek treći lider u istoriji Islamske Republike, nakon ajatolaha Ruholaha Homeinija i njegovog oca, ajatolaha Alija Hamneja.

Pedesetšestogodišnji verski zvaničnik preuzeo je funkciju nakon smrti oca, koji je poginuo u napadu na svoj kompleks u Teheranu prvog dana rata. Ali Hamnej bio je vrhovni vođa više od 37 godina i tokom tog perioda postao najmoćnija politička i verska figura u Iranu.

Prema dostupnim informacijama, Modžtaba Hamnei nije bio prisutan u kompleksu u trenutku napada, zbog čega je preživeo. Međutim, u eksploziji su stradale njegova majka, supruga i ćerka.

Vrhovnog vođu u Iranu bira Skupština eksperata – telo od 88 islamskih učenjaka koje ima ustavnu nadležnost da imenuje i nadzire lidera Islamske Republike. Iako je zgrada u kojoj se skupština obično sastaje uništena u vazdušnom napadu, veruje se da nijedan član tog tela nije bio u objektu u trenutku udara, pa je proces izbora nastavljen na drugoj lokaciji.

O Modžtabi Hamneiu godinama se govori kao o jednoj od najuticajnijih, ali i najtajanstvenijih figura u iranskom političkom sistemu. On je drugi najstariji sin Alija Hamneia i decenijama je delovao u pozadini, retko se pojavljujući u javnosti i gotovo nikada ne držeći javne govore.

Važi za tvrdolinijskog konzervativca bliskog Revolucionarnoj gardi. Tokom osamdesetih godina služio je u bataljonu „Habib“ Revolucionarne garde u vreme iransko-iračkog rata. Upravo su veze iz tog perioda, prema procenama analitičara, omogućile Modžtabi Hamneiu da izgradi snažan uticaj među bezbednosnim i vojnim strukturama koje danas imaju ključnu ulogu u iranskoj politici.

Zapadne zemlje ga godinama posmatraju kao važnu figuru unutar režima. Sjedinjene Američke Države uvele su mu sankcije 2019. godine, optužujući ga da igra značajnu ulogu u očuvanju vlasti svog oca i da je povezan sa represijom nad političkim protivnicima i demonstrantima. Njegovo ime često se dovodilo u vezu i sa nasilnim gušenjem protesta u Iranu, posebno tokom nemira posle spornih predsedničkih izbora 2009. godine.

Iako je studirao islamsku teologiju u svetom gradu Komu, Modžtaba Hamnei nikada nije dostigao status visokog ajatolaha, već je ostao verski zvaničnik srednjeg ranga. To ga značajno razlikuje od njegovog oca, koji je pre dolaska na vlast bio poznat kao intelektualac, poznavalac persijske poezije i uticajan govornik sa širokom mrežom pristalica unutar zemlje.

Analitičari ocenjuju da je izbor Modžtabe Hamneia presedan u političkom sistemu Islamske Republike, jer prvi put dolazi do direktnog prenosa vlasti sa oca na sina. Time je praktično stvoren oblik političke dinastije, što mnogi u Iranu smatraju kontroverznim.

Istorijski gledano, Iranci imaju snažan otpor prema naslednim dinastijama. Monarhija dinastije Kadžar srušena je 1925. godine, dok je dinastija Pahlavi, predvođena šahom Reza Pahlavijem, zbačena tokom Islamske revolucije 1979. godine.

Uprkos tome, Modžtaba Hamnei uživa snažnu podršku unutar užeg kruga iranske vlasti, posebno među komandantima Revolucionarne garde. Upravo ta podrška smatra se ključnom za njegov izbor.

Položaj vrhovnog vođe u Iranu predstavlja najvišu političku i versku funkciju u državi. Lider ima konačnu reč u svim ključnim pitanjima – od spoljne politike i vojske do pravosuđa i državnih medija – i smatra se čuvarom Islamske Republike i njenog ideološkog sistema.

Politički analitičari ocenjuju da izbor Modžtabe Hamneia ukazuje na to da tvrda struja u iranskom rukovodstvu i dalje zadržava značajan uticaj, što bi moglo dodatno zakomplikovati međunarodne pregovore i napore za smirivanje sukoba u regionu.

Bonus video

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi