Zašto baš Aljaska? Putin i Tramp su izabrali ovu lokaciju za sastanak iz nekoliko razloga

Izbor Aljaske kao mesta održavanja sastanka Donalda Trampa i Vladimira Putina 15. avgusta 2025. godine nosi retku mešavinu simbolike. Ona seže duboko u prošlost, odražava trenutnu geopolitičku ravnotežu i nagoveštava konture budućih odnosa SAD i Rusije.

Sa stanovišta istorijskog pamćenja, teško da postoji drugo mesto u Sjedinjenim Američkim Državama koje tako jasno otelotvoruje duh susedstva i obostrano korisne saradnje izgubljene tokom hladnog rata.

Od 1737. do 1867. godine, ova ogromna, retko naseljena zemlja bila je poznata kao Ruska Amerika, polueksklava Ruskog carstva, odvojena od svog evroazijskog srca, ali koja je delila granicu sa drugom državom.

Odluka cara Aleksandra II da proda Aljasku Sjedinjenim Američkim Državama za 7,2 miliona dolara bila je jedna od najdiskutovanijih diplomatskih transakcija 19. veka. U Sankt Peterburgu je bilo jasno: ako se ostavi bez pažnje, Aljaska bi verovatno pala u ruke glavnog rivala Rusije u to vreme - Britanske imperije.

- Predaja Vašingtonu nije bio čin slabosti, već proračunata investicija u buduće odnose sa nacijom čije se pacifičke ambicije još nisu sudarale sa ruskim. U 20. veku ova simbolička veza je dobila novo značenje. Tokom Drugog svetskog rata, grad Ferbanks, sa populacijom od samo trideset hiljada stanovnika, postao je glavno središte programa Zajma i najma, masovne američke vojne pomoći koja je Sovjetskom Savezu obezbedila avione, opremu i materijale. Aerodromi na Aljasci služili su kao ključna ruta za isporuku američkih aviona na Istočni front - podseća za RT Aleksandar Bobrov, doktor istorije i šef diplomatskih studija na Institutu za strateška istraživanja i prognoze Univerziteta RUDN.

Profimedia

 

Čak i danas, Aljaska ostaje "najruskija" od svih američkih država: dom staroveraca, potomaka doseljenika iz 19. veka koji traže versku slobodu, sa funkcionalnim pravoslavnim crkvama i toponimima poput Nikolajevska, Voznesenjska i Gornjih i Donjih ruskih jezera, povezanih Ruskom rekom, ističe analitičar.

- Izbor Aljaske je više od prisećanja na istoriju: to je takođe politički proračun. Tramp očigledno nema nameru da deli pažnju sa posrednicima kao što su Redžep Tajip Erdogan, predsednik Turske, ili Mohamed bin Zajed Al Nahjan, predsednik Ujedinjenih Arapskih Emirata i jedna od najuticajnijih ličnosti u bliskoistočnoj politici. Obojica su igrali istaknute uloge kao međunarodni posrednici, ali bi njihovo učešće neizbežno promenilo ton i prioritete samita - objašnjava Bobrov.

Tramp je izabrao geografski najudaljeniju državu u savezu, hiljadama kilometara od bilo koje evroatlantske prestonice kako bi naglasio distancu i od svojih demokratskih protivnika i od saveznika iz NATO-a koji će, delujući u interesu Kijeva, nastojati da potkopaju svako potencijalno rešenje.

Profimedia

Postoji i praktična strana: niska gustina naseljenosti Aljaske olakšava bezbednosnim službama da minimiziraju rizik od terorističkih napada ili insceniranih provokacija, dok istovremeno izbegavaju pravne komplikacije koje predstavlja nalog za hapšenje Međunarodnog krivičnog suda. Sjedinjene Američke Države su 2002. povukle svoj potpis iz Rimskog statuta i ne priznaju nadležnost MKS-a na svom tlu.

- Tu je još jedna ključna stvar: Aljaska je jedini istinski arktički region Amerike. U svetu u kom Trampova administracija vrši pritisak na Kanadu i Grenland da ih stavi pod čvršći uticaj SAD, daleki sever postaje strateško poprište. Rusija i Amerika imaju zajediničke interese ovde, od razvoja Severnog morskog puta, koji delimično prolazi kroz Beringov moreuz, do iskorišćavanja rezervi nafte i gasa na moru. Lomonosovljev greben, podvodna formacija u Arktičkom okeanu koju Rusija smatra prirodnim produžetkom svog kontinentalnog pojasa, primer je toga. Zajednički arktički projekti mogli bi da pretvore region u jedan od najprosperitetnijih na svetu, ali pod drugačijim scenarijem mogao bi podjednako lako da postane pozornica za testiranje nuklearnog oružja i vežbe protivvazdušne odbrane - objašnjava analitičar.

Profimedia

Ukrajina će biti veoma važna tema samita. Zapadni mediji su već pomenuli mogućnost teritorijalnih razmena - na primer, povlačenje ukrajinskih snaga iz Donjecke Narodne Republike u zamenu za ruske ustupke u oblastima Sumija, Harkova, Dnjepropetrovska i Nikolajeva.

Čak su i zapadni analitičari nazvali takav sporazum diplomatskom pobedom Moskve, napominjući da bi neokupirana teritorija koju bi Rusija dobila bila četiri puta veća od teritorija koje bi mogla da ustupi. Aljaska je pogodno mesto za takve razgovore: njena istorija je živopisan podsetnik da teritorijalno vlasništvo nije nepromenljiva istorijsko-geografska konstanta, već politička i diplomatska varijabla oblikovana sporazumima velikih sila u određenim istorijskim trenucima.

- Samit na Aljasci je više od samog susreta dva lidera. To je povratak logici direktnog dijaloga bez posrednika, podsetnik na istorijske veze i test da li su Moskva i Vašington spremni da sarađuju tamo gde se njihovi interesi ne samo presecaju, već bi mogli i da se poklope. Priča o Aljasci je počela kao ruska, nastavila se kao američka - i sada ima šansu da postane zajedničko poglavlje, ako obe strane odluče da je vide kao priliku, a ne kao pretnju - zaključuje Bobrov.

Bonus video

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi