One su simbol stradanja hercegovačkih Srba u vreme NDH: Silovane, zverski ubijene, pa u jamu bačene

22.08.2021

09:19 >> 12:22

0

Neljudski, zverski ubijeno je 830 žitelja tog hercegovačkog mesta avgusta 1941. godine

One su simbol stradanja hercegovačkih Srba u vreme NDH: Silovane, zverski ubijene, pa u jamu bačene
Foto: Lj. Keković

-Niti imamo krivice ni zasluge što smo rođeni u ovom narodu, ali da li ćemo živeti kao ljudi ili neljudi, to zavisi od nas i to Bog od nas očekuje. E, da uvek budemo ljudi, nikada neljudi, besedio je patrijarh srpski Pavle 1991. godine na obeležavanju pola veka od masakra u Prebilovcima.

Neljudski, zverski ubijeno je 830 žitelja tog hercegovačkog mesta avgusta 1941. godine. Žene, devojke i deca. Prvo silovani, pa zaklani. Učiteljice pred đacima, a dok su ih ustaše klale, so su im sipali na rane.

Prebilovci Foto Lj. Keković

Njihov tela bacana su i jame.

Na nedavno otvorenoj izložbi posvećenoj ovom masakru srpskog življa, jedan predmet iz fonda Muzeja žrtava genocida odabran je kao simbol stradanja nevinih – stolica učiteljice Stane Arnaut koju su ustaše brutalno mučile, a zatim ubile.

Avgust posebno tragičan i bolan

Dejan Ristić, v. d. direktora Muzeja žrtava genocida kaže da je avgust posebno tragičan i posebno bolan, pošto su se u tom mesecu desili zločini u Glini, Prebilovcima, Klepcima, a postavljen je i sistem ustaških logora smrti u Jasenovcu. “Govorimo o događajima koji su se zbili krajem jula i u avgustu 1941. godine i ovih dana obeležavamo te tužne 80. godišnjice brojnih zločina počinjenih od strane ustaša na području genocidne NDH nad srpskim nedužnim civilima”, dodao je Ristić prilikom otvaranja izložbe organizovane u saradnji sa Narodnim muzejom.

U ovom masakru, ugašeno je potpuno 36 prebilovačkih ognjišta.

Zločin je izveden je pod komandom Ivana Jovanovića zvanog Crni. Hiljadu do hiljadu petsto ustaša napalo je selo iz tri pravca. U selu su bile uglavnom žene, deca i starci. Muškarci su nešto ranije napustili selo, verujući da ustaše neće dirati nejač.

Prema svedočenju Mare Bulut, jedine osobe koja se spasila i živa izašla iz škole u Prebilovcima, ustaše su vadile iz kolevki bebe i razbijale dečije glave o zid škole pred očima njihovih majki.

Pokolj je trajao punih šest časova. U jamu Golubinku, kako je utvrđeno na sudskom procesu u Mostaru, bačeno je 237 dece i 233 žene. Posle pokolja, ustaše su naselile Prebilovce i promenile mu naziv u Novo selo, ali su odatle pobegli jer su Italijani počeli da hapse ustaške koljače i pružaju zaštitu Srbima.

Bežeći, poveli su sa sobom oko 10.000 grla sitne i 1.000 grla krupne stoke, žito i zlato opljačkano iz kuća poklanih Srba.

pročitajte još

O razmerama zločina govori i činjenica da je učiteljica Stana Arnaut silovana pred njenim đacima i da su čak i devojčice od osam godima bile silovane. U sramnom činu učestvovao je i jedan sveštenik rimokatoličke crkve.

Italijanska vojska koja je ušla u selo zatekla je u velikoj školskoj učionici zaklanu učiteljicu i 120 njenih učenika. Nijedno dete nije bilo starije od 12 godina.

“Sveti mučenici prebilovački”, Foto Lj. Keković

Od hiljadu i nešto žitelja Prebilovaca preživelo je oko 300 muškaraca, koji su prethodno napustili selo pred ustaškim pohodom.

Sa hrvatske strane jedino je glas protiv ovog masakra podigao mostarski nadbiskup Alojzije Mišić, koji je svedočio da su ljude hvatali kao zveri, da su ih klali, žive u ponor bacali, decu, devojke, majke sa bebama.

Glavnokomandujući Ivan Jovanović Crni pogubljen je 1958. godine. Pet drugih ustaša, učesnika u pokolju, osuđeno je na smrt. Kako bi se sakrile razmere zločina, komunističke vlasti Jugoslavije zabranjivale su vađenje kostiju srpskih žrtava iz kraških jama. Neke su i zabetonirane.

Imena ubijenih u Prebilovcima, Foto Lj. Keković

Početkom devedestih godina, kosti ubijenih Srba izvađene su iz sedam jama: Golubinke, jame kraj sela Šurmanci, jame na Bivoljem brdu, Vidonje kraj Žitomislića, iz dve jame kraj Hutova i Gornje i Donje Kukavuše.

Od njihovih posmrtnih ostataka podignuta je spomen-kosturnica. Samo godinu dana kasnije, hrvatske oružane snage minirale su spomen-kosturnicu sa posmrtnim ostacima izvađenim iz jama smrti.

Srpska pravoslavna crkva je 6. avgusta 2015. godine žrtve iz Prebilovaca kanonizovala kao Svete mučenike prebilovačke.

pročitajte još

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi