Planeta u 12 meseci: Ovo su najvažnija dešavanja u svetu u 2025. godini

Povratak Donalda Trampa na vlast, prekid vatre u Gazi i ogromna ulaganja u veštačku inteligenciju: Evo 10 događaja koji su definisali 2025. godinu.

1) Trampov povratak

Protekcionistička ofanziva, masovne deportacije nedokumentovanih imigranata, raspuštanje čitavih delova savezne vlade.

Od povratka u Belu kuću na drugi mandat u januaru, republikanski predsednik Donald Tramp ciljao je protivnike, rasporedio Nacionalnu gardu u problematičnim gradovima, radio na zastrašivanju medija i borio se protiv programa raznolikosti i inkluzije.

Takođe je pokrenuo opsežne diplomatske napore, sa pomešanim rezultatima.

Pobede u diplomatiji su bile značajne, ali u sukobu koji je najvažniji za Evropu, rat u Ukrajini, i dalje nema velikih pomaka.

2) Prekid vatre u Gazi

Pritisak SAD doveo je do prekida vatre između Izraela i Hamasa, dve godine nakon početka razornog rata u Gazi gde je proglašena glad i gde je broj žrtava skoro 70.000.

Primirje je omogućilo povratak u Izrael poslednjih preživelih talaca i većine tela preminulih, u zamenu za oslobađanje palestinskih zatvorenika i pritvorenika.

Raseljeni stanovnici Gaze vratili su se svojim domovima samo da bi zatekli ruševine.

Primirje je takođe omogućilo povećan protok humanitarne pomoći u Gazu, iako još ni blizu dovoljno da zadovolji potrebe teritorije, prema UN i humanitarnim nevladinim organizacijama.

Ali pregovori o sledećim koracima u mirovnom planu Donalda Trampa, posebno o razoružanju Hamasa, pokazuju se delikatnim.

Izrael je poslednjih nedelja izveo nekoliko smrtonosnih vazdušnih napada u Gazi, za koje tvrdi da su bili odmazda za napade Hamasa.

Regionalne tenzije takođe i dalje postoje, sa kontinuiranim izraelskim napadima na uporišta Hezbolaha u Libanu.

Izrael je, uz pomoć SAD, takođe pokrenuo napade na iranska nuklearna postrojenja tokom 12-dnevnog rata u junu.

U septembru je Izrael ciljao zvaničnike Hamasa u neviđenom napadu u Kataru.

 

3) Razgovori o okončanju rata u Ukrajini

Dolazak Donalda Trampa u Belu kuću podstakao je napore da se okonča rat u Ukrajini, izazvan potpunom invazijom Rusije 2022. godine.

Trampove simpatije su se više puta menjale između ukrajinskog predsednika Volodimira Zelenskog i ruskog kolege Vladimira Putina, a Ukrajina se plašila da bi mogla biti primorana na sporazum pod uslovima Moskve.

U februaru je Tramp kritikovao Zelenskog u Ovalnom kabinetu, optužujući ga da rizikuje Treći svetski rat i da nepoštuje američki narod.

Pošto direktni razgovori između Rusije i Ukrajine nisu nikuda doveli, Tramp je u avgustu bio domaćin Putinu na samitu sa visokim ulozima na Aljasci koji je rano završen, a Vašington je optužio Moskvu da nije ozbiljna u vezi sa okončanjem rata.

Tramp je kasnije udario Rusiju svojim prvim velikim paketom sankcija.

Međutim, međunarodni pregovori su se održali krajem novembra na osnovu nacrta američkog plana, čiju su početnu verziju Kijev i njegovi evropski saveznici smatrali uglavnom povoljnom za Moskvu.

Ruske snage su, u međuvremenu, polako napredovale uz ogromne ljudske i finansijske gubitke za obe strane, i gađale su ukrajinske gradove rekordnim brojem raketa i dronova.

4) Globalni trgovinski rat

Donald Tramp je uveo talase tarifa na uvoz i na čitave industrije koje se smatraju strateškim - poput čelika, aluminijuma i bakra - što je izazvalo trgovinski spor koji je potresao svetsku ekonomiju.

Dok su ciljane zemlje razmatrale ili sprovodile mere odmazde, teški pregovori doveli su do mnogih sporazuma, uključujući i one sa Evropskom unijom i Kinom.

U svom dvorištu, američki zvaničnici i dalje pregovaraju sa Meksikom, ali su razgovori sa Kanadom obustavljeni nakon što je jedna kanadska provincija finansirala oglas u kojem se kritikuju tarife.

Pod pritiskom da smanji troškove života za Amerikance, Tramp je sredinom novembra odlučio da ukine tarife na neke prehrambene proizvode, poput uvezene kafe i govedine.

5) Novi papa

Robert Fransis Prevost, star 69 godina, postao je prvi američki papa 8. maja nakon smrti svog prethodnika Franje, koga je dugo savetovao.

Beli dim se dizao iznad Sikstinske kapele kako bi objavio izbor 267. poglavara Katoličke crkve nakon konklave koja je trajala manje od 24 sata.

Sveštenik rođen u Čikagu, koji je skoro 20 godina proveo kao misionar u Peruu i na kraju dobio državljanstvo, uzeo je ime Lav XIV.

On je sledio stope svog argentinskog prethodnika fokusirajući se na siromašne, migrante i životnu sredinu.

Takođe je ponudio uveravanja konzervativnim krugovima isključivši - barem kratkoročno - rukopoloženje žena za đakone i priznavanje istopolnih brakova.

3) Talks on ending Ukraine war

Donald Trump's arrival in the White House energised efforts to end the war in Ukraine, sparked by Russia's full invasion in 2022.

Trump's sympathies have flipped repeatedly between Ukrainian President Volodymyr Zelensky and Russian counterpart Vladimir Putin, with Ukraine fearing it could be forced into a deal on Moscow's terms.

In February, Trump berated Zelensky in the Oval Office, accusing him of risking World War III and disrespecting the American people.

As direct Russia-Ukraine talks led nowhere, Trump in August hosted Putin for a high-stakes summit in Alaska that ended early, leaving Washington accusing Moscow of not being serious about ending the war.

Trump later hit Russia with his first major package of sanctions.

However, international negotiations did take place in late November based on a draft US plan, the initial version of which was considered by Kyiv and its European allies to be largely favourable to Moscow.

Russian forces, meanwhile, slowly drove forward at massive human and financial cost to both sides, and they battered Ukrainian cities with record numbers of missiles and drones.

4) Global trade war

Donald Trump imposed waves of tariffs on imports and on entire industries deemed strategic - such as steel, aluminium and copper - sparking a trade dispute that shook the global economy.

As targeted countries considered or implemented retaliatory measures, tough negotiations led to many deals, including with the European Union and China.

In their own backyard, US officials are still negotiating with Mexico but talks with Canada were suspended after a Canadian province funded an ad criticising the tariffs.

Under pressure to lower the cost of living for Americans, Trump decided in mid-November to cancel tariffs on some food products, such as imported coffee and beef.

5) A new pope

Robert Francis Prevost, aged 69, became the first American pope on 8 May following the death of his predecessor Francis, whom he had long advised.

White smoke rose above the Sistine Chapel to announce the election of the 267th head of the Catholic Church after a less-than-24-hour conclave.

The Chicago-born clergyman, who spent nearly 20 years as a missionary in Peru and eventually obtained citizenship, took the name Leo XIV.

He has followed in the footsteps of his Argentine predecessor by focusing on the poor, migrants and the environment.

He has also offered reassurances to conservative circles by ruling out - at least in the short term - the ordination of women as deacons and the recognition of same-sex marriage.

6) Ustanci generacije Z

Masovni pokreti koje su predvodili ljudi mlađi od 30 godina pojavili su se širom Azije, Afrike i Latinske Amerike kako bi se borili protiv lošeg životnog standarda, cenzure na društvenim mrežama i korupcije elite.

Doživeli su pomešan uspeh - u Maroku je, na primer, vlada obećala socijalne reforme, ali se više od 2.000 demonstranata sada suočava sa krivičnim gonjenjem.

U drugim zemljama, protesti su se transformisali u širi izazov vlasti nakon što su nasilno potisnuti.

Ali maoistički premijer Nepala KP Šarma Oli i predsednik Madagaskara Andri Radžoelina su primorani da napuste funkcije.

Mladi ljudi su bili istaknuti u postizbornim protestima u Tanzaniji, koji su brutalno ugušeni.

Piratska zastava iz mange „One Piece“ (lobanja i ukrštene kosti sa slamnatim šeširom) često se prikazuje od strane demonstranata i proširila se na društvenim mrežama i postala simbol borbe protiv ugnjetavanja širom kontinenata.

7) Bum veštačke inteligencije

Tehnološki giganti i investitori trošili su sve veće sume kako bi finansirali brzi rast veštačke inteligencije.

Očekuje se da će potrošnja vezana za veštačku inteligenciju dostići oko 1,5 biliona dolara u 2025. godini i 2 biliona dolara sledeće godine, prema podacima američke konsultantske firme Gartner.

Entuzijazam tržišta nakratko je doveo do toga da vrednost čip giganta Nvidija pređe 5 biliona dolara.

Ali tržišta se plaše spekulativnog balona oko ove tehnologije.

Postoje i šire zabrinutosti.

Tehnologija je optužena za podsticanje dezinformacija, tužbe za autorska prava se nižu, a mnoge kompanije su navele usvajanje veštačke inteligencije kao objašnjenje za masovna otpuštanja.

8) Spektakularna pljačka Luvra

19. oktobra, lopovi obučeni u radničke prsluke koristili su merdevine za nameštaj da bi ušli u muzej Luvr u Parizu.

Pobegli su na skuterima sa krunskim draguljima vrednim 88 miliona evra, iako su usput ispustili krunu optočenu dijamantima.

Krađa je dospela na naslovne strane širom sveta i pokrenula debatu o bezbednosti u najposećenijem muzeju na svetu.

Trojica muškaraca osumnjičenih da su bili deo pljačke optužena su i zatvorena, ali ukradeno blago nije pronađeno.

6) Gen Z uprisings

Mass movements spearheaded by the under-30s arose across Asia, Africa and Latin America to fight against poor living standards, social media censorship and elite corruption.

They enjoyed mixed success - in Morocco, for example, the government promised social reforms but more than 2,000 protesters now face prosecution.

In other countries, the protests transformed into a broader challenge to power after they were violently repressed.

But Nepal's Maoist Prime Minister KP Sharma Oli and Madagascar's President Andry Rajoelina were forced from office.

Young people featured prominently in post-election protests in Tanzania, which were brutally suppressed.

The pirate flag from the manga 'One Piece' (a skull and crossbones wearing a straw hat) is often displayed by protesters and has spread on social media to become a symbol of the fight against oppression across continents.

7) AI boom

Technology giants and investors have spent ever-increasing sums to finance the rapid growth of Artificial Intelligence.

AI-related spending is expected to reach roughly $1.5 trillion in 2025 and $2 trillion next year, according to US advisory firm Gartner.

The market's enthusiasm briefly drove chip giant Nvidia's valuation beyond $5 trillion.

But the markets fear a speculative bubble around the technology.

And there are broader concerns.

The technology stands accused of fuelling misinformation, copyright lawsuits are mushrooming, and many companies have cited AI adoption as an explanation for mass layoffs.

8) A spectacular Louvre robbery

On 19 October, thieves dressed in workers' vests used a furniture ladder to get into the Louvre Museum in Paris.

They fled on scooters with Crown Jewels valued at €88 million though they dropped a diamond-encrusted crown on the way.

The theft made headlines worldwide and sparked a debate over security at the world's most-visited museum.

Three men suspected of being part of the raid were charged and jailed, but the stolen treasures have not been recovered.

9) Američki napadi razbesneli Venecuelu

SAD su od avgusta rasporedile značajno vojno prisustvo kod obala Latinske Amerike, zvanično radi borbe protiv trgovine drogom koja je namenjena Sjedinjenim Državama.

Više od 20 udara izvršeno je poslednjih nedelja na Karibima i Pacifiku na brodove za koje SAD tvrde da su osumnjičeni da prevoze drogu, pri čemu je poginulo nekoliko desetina ljudi.

Ministarstvo pravde SAD insistira da su udari bili „zakoniti“ i odbacilo je optužbe visokog zvaničnika UN da su bili „vansudski“.

Kampanja je oštro eskalirala regionalne tenzije, posebno sa Venecuelom, koja napade smatra izgovorom za svrgavanje predsednika Nikolasa Madura i zaplenu rezervi nafte zemlje.

SAD optužuju gospodina Madura da predvodi kartel, a američke vlasti nude nagradu od 50 miliona dolara za njegovo hvatanje.

10) Rekordno vreme

Dok je Vijetnam imao smrtonosne poplave, snažne oluje su pogodile Karibe i Filipine.

Ekstremni vremenski uslovi postaju sve češći, smrtonosniji i razorniji zbog klimatskih promena podstaknutih ljudskom aktivnošću, prema naučnicima.

Uragan Melisa, jedan od najmoćnijih koji je ikada pogodio Karibe, opustošio je čitave regione Jamajke i poplavio Haiti i Kubu.

U jugoistočnoj Aziji, Filipine su pogodili tajfuni Ragasa, Bualoi, Kalmegi i Fung-vong u roku od nekoliko meseci, dok je Vijetnam bio razoren olujama, poplavama i klizištima.

Temperature su porasle, a šumski požari su se intenzivirali u Evropi, sa rekordnim brojem izgorelih hektara tokom leta.

Francuska mediteranska obala doživela je najgori požar u poslednjih 50 godina. U Sjedinjenim Državama, požari izazvani udarom groma doveli su do zatvaranja severnog oboda čuvenog Velikog kanjona sredinom jula do kraja turističke sezone.

Oluja Eovin donela je široka razaranja Irskoj početkom 2025. godine, uz izdanje retke crvene groze širom zemlje. Udari vetra izmereni na meteorološkoj stanici Meteorološke službe Irske u Sen Masi u Konamari, okrug Golvej, dostigli su 183 km/h.

9) US strikes anger Venezuela

The US has deployed a significant military presence off the coast of Latin America since August, officially to combat drug trafficking bound for the United States.

More than 20 strikes have been carried out in recent weeks in the Caribbean and the Pacific against vessels the US says are suspected of transporting drugs, leaving several dozen people dead.

The US Justice Department insists the strikes were "lawful" and rejected accusations by a senior UN official that they were "extrajudicial".

The campaign has sharply escalated regional tensions, especially with Venezuela, which views the attacks as a pretext to topple President Nicolas Maduro and seize the country's oil reserves.

The US accuses Mr Maduro of heading a cartel, and US authorities are offering a $50 million reward for his capture.

10) Record-breaking weather

While Vietnam had deadly floods, powerful storms lashed the Caribbean and the Philippines.

Extreme weather events are becoming more frequent, more deadly and more destructive due to climate change fuelled by human activity, according to scientists.

Hurricane Melissa, one of the most powerful ever to hit the Caribbean, devastated entire regions of Jamaica and flooded Haiti and Cuba.

In Southeast Asia, the Philippines was struck by Typhoons Ragasa, Bualoi, Kalmaegi and Fung-wong within the space of a few months, while Vietnam was devastated by storms, floods and landslides.

Temperatures soared and wildfires intensified in Europe, with a record number of hectares burnt during the summer.

The French Mediterranean coast experienced its worst fire in 50 years. In the United States, fires sparked by lightning led to the closure of the North Rim of the famous Grand Canyon in mid-July for the remainder of the tourist season.

Storm Éowyn brought widespread destruction to Ireland at the beginning of 2025, with a rare countrywide Red Weather issued. Wind gusts measured at Met Éireann's weather station at Ceann Mhása in Conamara, Co Galway, reached 183km/h.

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam