Sve je deo dobro osmišljenog plana: Zašto je Izrael baš sad priznao državnost Somalilenda?
30.12.2025 | 21:13
Lokacija teitorije je, po svemu sudeći, bila presudna
Copyright Profimedia
Ime "Somalilend" je prošle sedmice odjeknulo svetom kada je Izrael odlučio da prizna državnost ove zemlje, prvi od svih svetskih nacija.
Tel Aviv je objavio da priznaje severni deo Somalije kao "nezavisnu državu". To je prva članica UN koja je preduzela ovaj korak. Ono što je sigurno jeste da to nije slučajno i da neće doprineti miru u regionu.
Izraelski premijer Benjamin Netanjahu objavio je da od sada Izraelci priznaju Somalilend kao nezavisnu i suverenu državu, čime su postali prvi u svetu koji su to učinili. U njegovoj objavi na društvenim mrežama pominje se predstojeće otvaranje zajedničkih ambasada i "široka saradnja u oblastima poljoprivrede, zdravstva, tehnologije i ekonomije".
Gotovo je naglasio navodne istorijske veze dubokog prijateljstva između Izraelaca i "Somalilenđana".
Šta je tačno "Somalilend"?
Da bismo to razumeli, moramo se vratiti u evropsku kolonijalnu eru u Africi, kada je današnja Somalija bila pod kontrolom i podeljena između dve imperijalne sile: Ujedinjenog Kraljevstva i Italije.
Godine 1884. u Berlinu evropske sile su odlučile da podele Afriku i kao rezultat ovih sporazuma koje nije potpisao nijedan Afrikanac, Britanci su "zvanično" preuzeli kontrolu nad seveom Somalije, dok ostatak nisu mogli da dobiju zbog lokalnog otpora.
U tome su uspeli Italijani nekoliko godina kasnije, nakon što su prvo postigli preliminarne sporazume sa raznim lokalnim sultanatima, a zatim ih nametnuli silom.
Nakon Drugog svetskog rata i kasnijeg kolapsa evropskog kolonijalnog poretka u Africi, obe teritorije, "italijanska" i "britanska" Somalija, stekle su nezavisnost i, gotovo bez zadržavanja, odlučile da se ujedine u jednu državu, kako zbog svojih istorijskih, kulturnih i verskih sličnosti, tako i da bi stvorile veću i jaču zemlju koju njihovi bivši "pokrovitelji" ne bi mogli lako ponovo da ugnjetavaju.
Ovo je bilo relativno uobičajeno na afričkom kontinentu. Na primer, današnja Tanzanija je rezultat ujedinjenja Zanzibarskog arhipelaga i kopnene Tanganjike 1964. godine, nekoliko godina nakon što su se obe teritorije oslobodile britanske vlasti.
Ali, iz istorijske perspektive, ono što nas najviše približava centralnoj temi dogodilo se 1991. godine, nakon nasilnog građanskog rata i kolapsa somalijske vlade, što je dovelo do proglašenja nezavisnosti bivšeg britanskog dela Somalije, nazvanog Somalilend.
U vreme kada su uspešna proglašenja nezavisnosti bila veoma popularna (na primer, iste godine, 14 republika Sovjetskog Saveza i tri jugoslovenske republike proglasile su nezavisnost i bile uglavnom i brzo priznate), pokušaj u severnoj Somaliji bio je manje uspešan.
Skoro 35 godina nijedna vlada na svetu nije priznala secesionističku teritoriju, niti je pitanje rešavano globalno, zbog čega se velika većina sveta prošle nedelje zapitala "šta je Somalilend".
Priznanje Tel Aviva izazvalo je talas odbijanja ne samo unutar same Somalije, već i kod dugog niza šefova država i vlada, kao i drugih regionalnih i međunarodnih tela.
Najmanje 50 zemalja, čiji broj raste, Afrička unija, Arapska liga, Organizacija za islamsku saradnju (koja okuplja zemlje sa muslimanskom većinom), pa čak i Evropska unija eksplicitno su odbacili ovu meru.
Čak i američki predsednik Donald Tramp tvrdio je da SAD neće priznati Somalilend, iako je retkost da se Vašington i Tel Aviv ne slažu oko nečega.
Zašto sad i zašto uopšte?
Najzanimljiviji aspekt cele ove afere je sumnjivo iznenadno interesovanje Tel Aviva za uspostavljanje punih diplomatskih odnosa sa izuzetno siromašnom teritorijom koju nijedna zemlja širom sveta ne priznaje, uprkos tome što je proglasila nezavisnost pre više od tri decenije.
Najumerenija tumačenja iznenađujuće objave tvrde da je jednostavno reč o stalnoj potrebi Izraela da nađe saveze u regionu gde je uglavnom izolovan. Samo nekoliko zemalja na zapadu Azije i u severoistočnoj Africi priznaje izraelski projekat kao legitiman: Egipat, Jordan, Ujedinjeni Arapski Emirati, Bahrein i Turska.
Međutim, radi se o nečemu drugom. Ako se pogleda lokacija "Somalilenda", vidimo da se ne nalazi samo u srcu pomorskog koridora Crvenog mora, ključnog za globalnu trgovinu, već i uz jugozapadnu obalu Jemena. Upravo je to deo Jemena gde deluje naoružana grupa Ansar Alah, poznata kao Huti.
Dakle, s obzirom na sve glavobolje koje su jemenski pobunjenici prouzrokovali izraelskim interesima u protekle tri godine, od napada na brodove i blokade plovila koja su išla ka izraelskim lukama do lansiranja balističkih raketa, ambicija Tel Aviva da prizna Somalilend, postaje razumljivija.
Oni to neće javno priznati, i umesto da govore o privremenim ili stalnim vojnim instalacijama, pominju buduće sporazume u poljoprivredi, zdravstvu i tehnologiji, što zvuči mnogo bolje.
Druga tumačenja su još crnja, a vreme će pokazati da li su tačna. Među njima je ideja da, suočen sa odbijanjem drugih potencijalnih "primalaca", Netanjahu očajnički traži mesto gde bi proterao Palestince iz Gaze i spreman je da učini sve što je potrebno da ga pronađe.
Bilo kako bilo, ovo nije prvi put da se izraelska ambicija manifestuje u Africi, i vredi zapamtiti da je prvi korak Tel Aviva na kontinentu bio savez sa ozloglašenim južnoafričkim režimom aparthejda. Istina je da izgleda da, nezadovoljni time što su 80 godina proveli paleći Zapadnu Aziju, Izraelci sada žele da zapale fitilj u Istočnoj Africi. I to na teritoriji tako nestabilnoj kao što je Somalija.
Međutim, bez obzira na da li će ostvariti ciljeve i pretvoriti Rog Afrike u još jedno regionalno žarište sukoba sa globalnim implikacijama (što će u velikoj meri zavisiti od stava Vašingtona po tom pitanju), ono što ovo priznanje na kraju odražava jeste očajnički čin Tel Aviva da nastavi svoj ekspanzionistički ciklus.
Bonus video