Klimatske promene menjaju gradnju: Evo kako će izgledati zgrade koje se ne pregrevaju

Dok asfalt na gradskim ulicama tokom leta dostiže temperature više od 50 stepeni, a klima-uređaji rade bez prestanka, pitanje kako projektovati zgrade koje mogu da obezbede prijatan boravak uz minimalnu potrošnju energije postaje jedno od najvažnijih za budućnost gradnje. Klimatske promene već menjaju način na koji živimo, a stručnjaci upozoravaju da će toplotni talasi biti sve češći, duži i intenzivniji. Zbog toga arhitekte danas ne projektuju objekte samo za sadašnje vremenske uslove, već i za one koji nas očekuju u narednim decenijama.

Kako obezbediti da stanovi, kuće, škole i poslovne zgrade ostanu prijatni čak i tokom ekstremnih vrućina, a da pritom ne troše ogromne količine električne energije? Odgovor se, prema mišljenju stručnjaka, ne nalazi samo u savremenim tehnologijama i snažnijim klima-uređajima, već pre svega u pametnom projektovanju koje koristi prirodne prednosti lokacije, pravilnu orijentaciju objekta i pažljivo odabrane materijale.

Prema rečima dr Bojane Zeković, docentkinje Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, osnova projektovanja objekata otpornih na pregrevanje jeste sprečavanje prekomernog zagrevanja unutrašnjeg prostora i korišćenje principa prirodnog rashlađivanja.

To podrazumeva pažljivo planiranje rasporeda prostorija, odgovarajuću veličinu prozora i drugih otvora, zaštitu od direktnog sunčevog zračenja, ali i stvaranje uslova za kvalitetnu prirodnu ventilaciju.

Zaštita od prekomernih solarnih dobitaka postiže se pre svega pažljivom orijentacijom prostorija vodeći računa o njihovoj nameni, adekvatnim dimenzionisanjem otvora na fasadama i primenom odgovarajućih elemenata zaštite od sunca. Na taj način se izbegava pregrevanje prostora direktnim upadom sunčevih zraka. Sa druge strane, pri visokim temperaturama jako je bitno omogućiti dobru prirodnu ventilaciju, što se postiže omogućavanjem unakrsne ventilacije prostora, gde će jedna strana uvek biti hladnija i "izvlačiti" višak toplote. Omogućavanje rashlađivanja prostora tokom noći, kada su temperature niže, takođe je jedna od korisnih strategija pasivnog rashlađivanja - objašnjava dr Zeković.

Ona ističe da kvalitetan projekat može značajno da smanji potrebu za korišćenjem klima-uređaja, što donosi dvostruku korist – niže račune za električnu energiju i manji uticaj na životnu sredinu.

Marc Bruxelle / Alamy / Profimedia

 

Važnu ulogu imaju i materijali od kojih su zgrade izgrađene. Način na koji pojedini materijali upijaju, skladište i oslobađaju toplotu direktno utiče na temperaturu unutar objekta.

Materijali sa velikom gustinom i termičkom masom, svetlijih tonova, manje doprinose pregrevanju. Primena izolacionih materijala, ventilisanih fasada, "cool roof" sistema, kao i stakala koja u manjoj meri propuštaju sunčevu toplotu, značajno smanjuje potrebu savremenih objekata za dodatnim hlađenjem - kaže sagovornica.

Gradovi mogu da budu saveznici u borbi protiv vrućina

Problem pregrevanja ne rešava se samo na nivou pojedinačne zgrade. Na temperaturu unutar objekta veliki uticaj ima i okruženje u kojem se on nalazi.

Zbog toga urbanisti sve više pažnje posvećuju planiranju zelenih površina, rasporedu objekata, širini ulica i očuvanju prirodne ventilacije gradova.

Tradicionalne gradske matrice u klimatima sa izraženim problemima pregrevanja tokom većeg dela godine su guste, zgrade su zbijene i pozicionirane tako da stvaraju duboke senke u prizemljima, a arhitektura i način građenja prate logiku sprečavanja pregrevanja. Gradi se materijalima sa velikom termičkom masom, otvori na fasadama su manji i pozicionirani tako da doprinose prirodnom provetravanju, dok se u središtu često nalaze atrijumi sa zelenilom ili vodenim površinama - navodi ona.

U savremenim gradovima posebno su važni parkovi, drvoredi i druge zelene površine koje smanjuju temperaturu vazduha i ublažavaju efekat takozvanih urbanih toplotnih ostrva.

U umerenim klimama, gde se problem pregrevanja javlja sezonski, obilje zelenih površina i guste krošnje listopadnog drveća koje formiraju hladovinu duž bulevara i na fasadama zgrada predstavljaju dragocen element urbane klimatizacije. Zgrada nije izolovan sistem, već je u stalnoj interakciji sa svojim okruženjem. Što je okruženje otpornije na visoke temperature, to će i objekti biti manje izloženi toplotnom opterećenju - ističe dr Zeković.

Stari principi za nove izazove

Iako se često smatra da će odgovori na klimatske promene doći isključivo kroz nove tehnologije, stručnjaci podsećaju da mnoga rešenja postoje vekovima.

Projektovanje objekta prilagođenog klimatskim promenama počinje mnogo pre izbora fasade ili građevinskog materijala. Već u fazi planiranja analiziraju se položaj parcele, osunčanost, pravci vetra, kvalitet zemljišta, ali i brojni drugi faktori koji mogu da utiču na energetsku efikasnost objekta.

Orijentacija, zaklonjenost i izloženost vetru su ključni bioklimatski parametri, uz koje je potrebno uzeti u obzir i druge mikrolokacijske karakteristike, poput izvora buke, zagađenja, kvaliteta tla ili mogućnosti korišćenja geotermalne energije. Kada se svi ti faktori ukrste sa funkcionalnim zahtevima i budžetskim ograničenjima, dobija se veoma složen zadatak čije rešavanje predstavlja suštinu arhitektonskog poziva - objašnjava ona.

Prema njenim rečima, tradicionalna arhitektura Balkana sadrži brojne primere uspešnog prilagođavanja klimatskim uslovima.

Debeli zidovi panonskih kuća od naboja tokom leta održavaju prijatnu temperaturu u unutrašnjosti, dok kamene kuće na primorju sporije upijaju toplotu i lakše podnose visoke temperature. Natkriveni tremovi, duboke strehe, doksati i pažljivo dimenzionisani prozori vekovima su služili kao prirodna zaštita od letnje žege.

Tradicionalna arhitektura je veoma dobro ukorenjena u klimatski odgovor. Savremena održiva gradnja često preuzima upravo te principe jer oni predstavljaju racionalan i prirodan način prilagođavanja okruženju - navodi dr Zeković.

Postojeće zgrade su najveći resurs budućnosti

Kada je reč o budućnosti arhitekture, sagovornica smatra da ona neće nužno izgledati radikalno drugačije nego danas.

Mnogi objekti izgrađeni pre nekoliko decenija i dalje uspešno odgovaraju na savremene potrebe zahvaljujući kvalitetnom urbanističkom planiranju i promišljenim arhitektonskim rešenjima.

Kao primere navodi Cerak vinograde, Univerzitetsko naselje u Košutnjaku i savske blokove na Novom Beogradu, koji i danas važe za poželjna mesta za život.

Uz pažljivu energetsku sanaciju, brojna postojeća naselja mogu uspešno da se prilagode budućim klimatskim izazovima bez gubitka kvaliteta koji je postignut njihovom prvobitnom koncepcijom - ističe ona.

Prema njenom mišljenju, najveći potencijal održive gradnje ne nalazi se samo u izgradnji novih objekata, već u modernizaciji postojećeg građevinskog fonda.

Očekujem da će upravo postojeće zgrade predstavljati okosnicu arhitekture budućnosti. Njihovim prilagođavanjem savremenim potrebama možemo produžiti njihov životni vek i istovremeno smanjiti potrošnju resursa koja je neophodna za izgradnju novih objekata - zaključuje dr Bojana Zeković.

Bonus video

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam Vest koja vredi