Heroji iz Srbije: Kako je Operacija Halijard promenila tok rata

Na Galovića polju u Pranjanima danas će biti obeležena godišnjica Operacije Halijard, jedne od najvažnijih i najhrabrijih akcija spasavanja savezničkih pilota tokom Drugog svetskog rata.

U periodu od 1943. do 1944. godine, nemačka protivvazdušna odbrana oborila je stotine američkih bombardera iznad Srbije, a više od 500 vazduhoplovaca zahvaljujući lokalnom stanovništvu i pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini generala Dragoljuba Mihailovića – spaseno je od zarobljeništva i sigurne smrti.

Kako je nastala misija

Plan za izvlačenje oborenih pilota osmislio je američki OSS (Odeljenje za strateške operacije) u leto 1944. godine. Misijom je rukovodio poručnik Džordž Musulin, Srbin poreklom iz SAD, uz pomoć narednika Majka Rajačića i radio-operatera Artura Džibilijana. Uz podršku generala Mihailovića i lokalnog stanovništva, u tajnosti je izgrađena improvizovana pista u Pranjanima, a evakuacija je izvođena noću, pod stalnim rizikom od nemačkih patrola.

 

 

Herojstvo naroda i vojske

Meštani Pranjana i okolnih sela, rame uz rame sa pripadnicima Ravnogorskog pokreta, danima su radili na izgradnji piste i zbrinjavali ranjene pilote u improvizovanim bolnicama. Prva masovna evakuacija izvedena je 9. i 10. avgusta 1944. godine, kada je spaseno više od 200 pilota. Ukupno, tokom cele operacije, prema američkim izvorima, izvučeno je više od 400 vazduhoplovaca, od čega su većina bili Amerikanci.

Istorijsko priznanje

Iako je tokom rata savezničko vođstvo preusmerilo podršku ka partizanima Josipa Broza Tita, u posleratnim godinama istina o Halijardu polako je izlazila na videlo. Zbog političkih okolnosti, priznanje generalu Mihailoviću stiglo je tek decenijama kasnije – predsednik SAD Hari Truman posthumno ga je odlikovao Legijom zasluga, ali je odlikovanje porodici uručeno tek 2005. godine.

Operacija Halijard danas je simbol hrabrosti i solidarnosti naroda koji je, u najtežim vremenima, rizikovao sopstveni život kako bi spasao tuđe.

Pranjani, mesto odakle je krenuo najveći vazdušni most iza neprijateljskih linija, svake godine podsećaju da su ljudskost i hrabrost jači od ratnih granica.

Bonus video:

Instalirajte našu iOS ili android aplikaciju – 24sedam